Er zijn 5 vragen die je nu al kan beantwoorden over de laatste fase van je leven. Zo kunnen je naasten je wensen respecteren als jij je niet meer kan uitdrukken. En nee, je bent nooit te jong om dit gesprek te voeren.

Waarom je er nu al over moet praten

Als jij in een onomkeerbare coma terechtkomt, wil je dan nog in leven gehouden worden? Mogen artsen je reanimeren bij een hartstilstand, ook als je weet dat je nooit meer beter wordt? Weet jouw familie wat ze op dat moment moeten beslissen? Meer nog: weet je het zélf? Er zijn 5 vragen die je nu al kan beantwoorden over de laatste fase van je leven. Zo kunnen je naasten je wensen eren als jij je niet meer kan uitdrukken.

Wanneer worden die verklaringen gebruikt?

Voor alle duidelijkheid: zolang je zelf nog kan beslissen wat je wel en niet wil, zijn deze documenten niet nodig. Dan kan je je rechten als patiënt nog op eigen kracht uitoefenen. De problemen beginnen wanneer je daar niet meer toe in staat bent. Dan zijn er vooraf ingevulde verklaringen nodig om je wensen te kunnen respecteren. Het is dus verstandig om die documenten nu al in orde te brengen, ongeacht je leeftijd.  

5 dingen die jij zelf mag beslissen

1. Mag je leven nog verlengd worden als je blijvend wilsonbekwaam bent? 
2. Wat moet er gebeuren bij een onomkeerbare coma?
3. Wat zijn je wensen voor je uitvaart?
4. Mag je lichaam gebruikt worden om iemand anders te redden?
5. Wil je je lichaam schenken aan de wetenschap?
   

Welke documenten moet je daarvoor invullen?

1. De negatieve wilsverklaring
2. De wilsverklaring euthanasie
3. De verklaring inzake de wijze van teraardebestelling
4. De verklaring voor donatie lichaamsmateriaal
5. De lichaamsschenking aan de wetenschap

1.Mag je leven nog verlengd worden als je blijvend wilsonbekwaam bent?

Met een negatieve wilsverklaring kan je aangeven welke levensverlengende handelingen je niet meer wenst bij blijvende wilsonbekwaamheid. Het kan bijvoorbeeld gaan om het weigeren van reanimatie of het stopzetten van je huidige behandeling (bijvoorbeeld een nierdialyse). Het document is juridisch afdwingbaar. Comfortzorg komt wel nog altijd op de eerste plaats. Je hoeft dus geen pijn te lijden, maar je leven wordt ook niet meer onnodig gerekt.

Wat is dat: ‘permanent wilsonbekwaam’?

De negatieve wilsverklaring treedt alleen in werking wanneer jij ‘permanent wilsonbekwaam’ bent. Dat betekent dat je niet meer in staat bent om zelfstandig beslissingen te nemen. Een duidelijk voorbeeld hiervan is bij vergevorderde dementie. Een arts kan de wilsonbekwaamheid vaststellen en bevestigen door het document te ondertekenen. Je duidt iemand aan die jou vanaf dat moment vertegenwoordigt. 

2. Mag euthanasie bij een onomkeerbare coma?

Wat als je in een onomkeerbare coma terechtkomt, bijvoorbeeld na een verkeersongeval? Machines kunnen het lichaam dan soms nog jaren in leven houden, zonder kans op verbetering. Voor de familie en zorgverleners is het erg zwaar om te beslissen wanneer het tijd is om afscheid te nemen. In de wilsverklaring euthanasie geef jij hiervoor zelf de opdracht, wat je wens duidelijk maakt voor de mensen die achterblijven.  

3. Wil je begraven of gecremeerd worden?

Wat als je alleenstaand bent en niemand hebt die op de hoogte is van je wensen? Of wat als er over de dood niet gepraat wordt in je gezin? Hoe zorg je dan dat je afscheid toch verloopt zoals jij het wilt? In de verklaring inzake de wijze van teraardebestelling kan je aangeven of je begraven of gecremeerd wil worden, waar dat moet gebeuren en volgens welke religie. Je kan ook laten weten dat je asse uitgestrooid mag worden of dat je bijgezet wil worden bij een ander familielid.

Jouw organen kunnen misschien een leven redden. Maar wat als je gezin zich ertegen verzet?

4. Mag je lichaam gebruikt worden om iemand te redden?

Als jij er niet meer bent, kunnen je organen, weefsels en cellen misschien het leven redden van een andere persoon. In België ben je automatisch donor, tenzij je dat weigert. Toch bestaat de kans dat je familie zich tegen de donatie verzet en dat de arts dat respecteert. Als jij zeker wil zijn dat de donatie ook echt doorgaat, of juist bezwaren hebt tegen een donatie, leg je dat dus best vast op papier. Bespreek het op voorhand met je naasten en vul een donatieverklaring in.

5. Wil je je lichaam schenken aan de wetenschap?

Als je er expliciet toestemming voor geeft, mogen universiteiten je lichaam gebruiken als opleidings- en onderzoeksmateriaal. Op die manier draag je misschien bij aan de ontwikkeling van een levensreddende behandeling. Nadien wordt je lichaam alsnog begraven of gecremeerd volgens de wensen die jij hebt aangegeven. Voor deze verklaring moet je zelf contact opnemen met de faculteit van jouw keuze.

Hoe vul je de documenten in?

Je vindt al deze documenten op de website van LEIF (het levenseinde-informatieforum). Maak verschillende exemplaren op, steeds met een originele handtekening:

1. Geef er een aan je huisarts en vraag hem om het document toe te voegen aan je medisch dossier. 
2. Geef een kopie aan je naasten en bespreek je wensen met hen.
3. Leg een kopie bij je persoonlijke documenten.
4. Geef een versie aan eventuele andere betrokkenen, zoals het woonzorgcentrum.
5. Documenten 2, 3 en 4 kan je ook laten registreren bij de gemeente. Het is niet verplicht, maar wel aan te raden.
6. De negatieve wilsverklaring kan je niet registreren. Hiervoor moet je iemand aanduiden die jou zal vertegenwoordigen. Kies iemand die begrijpt wat je wensen zijn en mondig genoeg is om voor jou op te komen.
   

Handig: een kaartje in je portefeuille

Net zoals je een kaartje met je bloedgroep of allergieën in je portefeuille kan stoppen voor het geval er een medische interventie plaatsvindt, bestaat er ook een LEIF-kaartje dat aangeeft dat er wilsverklaringen van kracht zijn. Op het kaartje staat bij wie de documenten opgevraagd kunnen worden. Je kan de kaart gratis aanvragen via de website van LEIF.

Wie kan je helpen bij het invullen?

Leg je wensen op voorhand vast. Zo weten je naasten en zorgverleners wat ze moeten doen. Deze verklaringen zijn geen eenvoudige formulieren, dus het makkelijkste is om je bij het opmaken van je voorafgaande wilsverklaringen te laten bijstaan door een van de vrijwilligers van LEIF. Zij zijn hier speciaal voor opgeleid.

Tip: je kan ze altijd nog intrekken

Ben je bang om iets op papier te zetten, omdat je misschien nog van gedachte kan veranderen? Weet dan dat je deze verklaringen op elk moment kan intrekken. Jij blijft op elk moment de baas over je eigen situatie. 

Wanneer er niets is geregeld

Elke dag zien we schrijnende voorbeelden van wat er kan gebeuren als je niets op papier hebt gezet. Te veel mensen moeten leven met de vraag of ze wel het juiste hebben gedaan. Praat openlijk met je naasten over wat jij wil. Zo hoeven zij het niet in jouw plaats te beslissen.

Praat openlijk met je naasten over wat jij wil. Zo hoeven zij het niet in jouw plaats te beslissen.

Praat er vandaag nog over

Er komt een dag waarop je niets meer kan zeggen. Wat er dan gebeurt, hangt af van wat je vandaag beslist. Praat er dus over: met je gezin, met je arts, met een levenseindeadviseur. Denk ook na over een zorgvolmacht en je nalatenschap. Dat hoeft niet deprimerend of zwaar te zijn. Want zorgplanning gaat niet per se over doodgaan. Het gaat over leven zoals jij het wil – tot op het einde.