Hoe geef je iemand die je graag ziet een gepaste laatste rustplaats? In België heb je de keuze tussen een begrafenis of een crematie, maar daarbinnen is er meer mogelijk dan je zou vermoeden. In dit artikel zet ik de mogelijkheden voor je op een rijtje.
Wat kan er allemaal in België?
Wanneer een gezinslid of geliefde overlijdt, moet het vaak allemaal snel gaan. Soms té snel. Een uitvaart regelen terwijl je aan het rouwen bent, is niet evident. Er is een kans dat je op dat moment op automatische piloot beslissingen neemt over de laatste rustplaats. In dit artikel wil ik je uitnodigen om nu al over dit onderwerp te praten. Zo heb je later zeker geen twijfel of spijt.
Een begrafenis met kist
Bij een klassieke begrafenis word je in een kist begraven op een gemeentelijke begraafplaats. De plek wordt gemarkeerd met een grafzerk. De kist blijft er gratis voor 10 jaar. Daarna kan de gemeente het graf ruimen. Wil je het graf langer behouden? Dan kan je een concessie betalen aan de gemeente voor een langere periode, bijvoorbeeld voor 25 jaar. Opgelet: een concessie moet je op voorhand aanvragen. Het graf verlengen nadat de 10 jaar verstreken zijn, kan dus niet.
Na 10 jaar kan de gemeente een graf ruimen.
Een crematie
Bij een crematie wordt het lichaam tot as verbrand. Je kan de urne laten begraven op het urnenveld onder een gedenksteen (als een klein grafje). De urne kan ook bijgezet worden in een urnenmuur (een columbarium), uitgestrooid worden op een strooiweide of mee naar huis genomen worden. Voor een strooiweide is geen concessie nodig, voor een urnebegraving en urnenmuur wel. Ook daar geldt er dus een gratis verblijfsperiode van 10 jaar.
Het columbarium van begraafplaats Steytelinck
Bijgezet worden bij een partner of familielid
Wil je een laatste rustplaats krijgen bij je partner of familielid? Dan moet je op voorhand een concessie nemen voor jullie beiden. Dat kan voor een graf en voor een urnenmuur. Leg die wens vast in een voorafgaande wilsverklaring. Dan weten je nabestaanden wat ze moeten doen. Houd er rekening mee dat er bij de tweede begraving kosten zijn om de grafsteen te verwijderen en opnieuw te plaatsen.
Een laatste rustplaats in het water
In België mag je je as ook laten uitstrooien op zee. Dit gebeurt in samenwerking met een gespecialiseerde firma, die hiervoor een afscheidsplechtigheid aan boord van een schip organiseert. Antwerpenaren kunnen ook de Schelde als laatste rustplaats kiezen. Zij worden dan in een biologisch afbreekbare zee-urne vanop de kade in de rivier te water gelaten.
Een historisch grafmonument in bruikleen
In sommige Vlaamse steden en gemeenten kunnen oude grafmonumenten waarvan de concessietermijn verstreken is, in bruikleen genomen worden. Je betaalt dan een vergoeding en een concessie, en verzorgt de restauratie zelf. Dat is vaak goedkoper dan een nieuw graf, en door deze bruikleen van een historisch grafmonument zorg je er mee voor dat een stukje erfgoed blijft bestaan.
Eén worden met de natuur
Sommige begraafplaatsen hebben een speciale natuurbegraafplaats. Het lichaam wordt dan in een biologisch afbreekbare urne begraven of de as wordt uitgestrooid in een natuurdomein. De plekken waar dit mogelijk is, vind je op de website van Natuur en bos. Dit is een prachtig afscheid voor iemand die een kleine ecologische voetafdruk wil achterlaten. In een kist begraven worden in de natuur kan in België momenteel (2025) nog niet.
Vereeuwigd in een kunstwerk
Tegenwoordig bestaan er ook creatievere manieren om een nabestaande voor altijd dicht bij je te houden. Je kan een kunstenaar vragen om een deel van de asresten te verwerken in een schilderij, beeldhouwwerk of een vaas van keramiek. Je kan wat as, een haarlok of een vingerafdruk laten verwerken in een herinneringsjuweel. Het voordeel is dat meerdere nabestaanden zo een eigen gedenkobject kunnen krijgen.
Samen blijven met je huisdier
Sinds 2024 laat de Vlaamse wetgeving toe dat de urne van een huisdier samen met het overleden baasje begraven wordt. Bij het overlijden van je huisdier, regel je een crematie en neem je de urne mee naar huis. Vervolgens schrijf je in een voorafgaande wilsverklaring dat bij jouw overlijden beide urnen samen geplaatst moet worden in de urnenmuur of samen begraven moeten worden. Opgelet: niet elke gemeente biedt deze optie aan. Vraag vooraf na wat er mogelijk is.
Columbarium Pimpelmees in begraafplaats Schoonselhof
In de toekomst: watercrematie, cryomatie of humusatie?
Ben je je wensen aan het opschrijven? Houd er dan rekening mee dat op het moment van jouw overlijden misschien meer mogelijk zal zijn dan nu. In de VS bestaat er bijvoorbeeld al watercrematie. In plaats van vuur, gebruikt men water met kaliumhydroxide om het lichaam te cremeren. Er zijn ook al proefprojecten met cryomatie (het bevriezen van het lichaam tot poeder) en humusatie: een vorm van composteren. Momenteel kan dit in België nog niet.
Laat je wensen vastleggen
Schrijf je voorkeur nu al neer, om straks de beslissing over je laatste rustplaats voor je naasten makkelijker te maken. In België zijn er 5 voorafgaande wilsverklaringen die je kan invullen, en 1 daarvan is het attest over de wijze van teraardebestelling. Je laat die verklaring registreren bij de dienst Burgerzaken van je gemeente. Je kan daarnaast ook een app gebruiken, zoals My Goodbye.
Denk ook aan je nabestaanden
Besef ook dat wat jij wil, niet per se is wat je nabestaanden later nodig hebben. Misschien wil jij uitgestrooid worden om je kinderen verplichte bezoekjes aan het kerkhof te besparen, maar hebben zij net behoefte aan een tastbare ontmoetingsplek. Alleen door je wensen te bespreken, kunnen jullie samen een laatste rustplaats kiezen waar zowel jij als je naasten troost uit putten.
Ken je rechten
Weet dat jij het recht hebt om te kiezen met welke begrafenisondernemer je samenwerkt. Een woonzorgcentrum, uitvaartverzekering of ziekenhuis mag geen eigen partner opdringen. Let wel: na een plots overlijden moet er vaak snel een partij gekozen worden, omdat die het lichaam komt ophalen. Dan is er weinig tijd om offertes te vergelijken. Nog een reden dus om deze oefening op voorhand te doen.
Meer tips als deze?
Met mijn blog hoop ik zorgthema’s meer bespreekbaar te maken. Van je woonplaats en zorgvolmacht tot je uitvaart: ik wil dat je weet wat er allemaal mogelijk is. Zo kunnen we beter zorgen voor elkaar. Wil jij de volgende tips ineens in je inbox krijgen? Schrijf je dan hier in op mijn nieuwsbrief.