Wanneer je op je kwetsbaarst bent, is het belangrijk dat er iemand waakt over je rechten. Maar wat als je niet weet wat ze zijn? Of hoe je ze kan uitoefenen? In dit artikel maak ik je wegwijs in je rechten als patiënt.  

Een overzicht van de patiëntenrechten

Jouw rechten als patiënt staan vastgelegd in de wet. De hele wettekst kan je online terugvinden, maar kort gezegd komt het hierop neer: 

• Kwaliteit: je hebt recht op goede, veilige en respectvolle zorg op maat. 
• Keuze: jij mag kiezen wie je behandelt, voor zover praktisch mogelijk. 
• Verandering: je mag van zorgverlener veranderen als je dat wil.
• Informatie: je hebt recht op duidelijke informatie over je gezondheid. 
• Inspraak: je mag je behandeling aanvaarden, weigeren of stopzetten. 
• Toegang: je hebt het recht om je patiëntendossier in te kijken.
• Privacy: je gegevens mogen niet onnodig gedeeld worden. 
• Klacht: je kan een klacht indienen als je rechten niet gerespecteerd zijn. 
• Vertegenwoordiging: je mag iemand aanduiden als je vertegenwoordiger.  
• Pijnbestrijding: je pijn moet zo veel mogelijk voorkomen en verlicht worden. 

Waar kan je een klacht indienen?

Hoewel de rechten op zich duidelijk zijn, durft het wel eens misgaan bij de naleving ervan. Vind je dat je rechten geschonden zijn? Dan kan je in België een klacht neerleggen bij de ombudsdienst. 

• In het ziekenhuis: een klacht over een arts of zorgverlener in een ziekenhuis kan je melden aan de ombudsdienst van dat ziekenhuis.

• Buiten het ziekenhuis: heb je een klacht over een zorgverlener buiten het ziekenhuis, zoals een huisarts, een tandarts, een privépraktijk of een thuisverpleegkundige? Dan kan je terecht bij de Federale Ombudsdienst “Rechten van de patiënt”.

• Tweede lijn: heeft de ombudsdienst je niet voldoende geholpen? Dan kan je ook nog gaan aankloppen bij het Departement Zorg (voor Vlaanderen).

• Het gerecht: je kan ook altijd een advocaat onder de arm nemen, maar dat proces kan lang en duur zijn. Daarom is het een goed idee om het eerst via de ombudsdiensten te proberen.

Wat bij een medische fout?

Is er sprake van een medische fout of een medisch ongeval met zware schade, zoals blijvende invaliditeit, langdurige arbeidsongeschiktheid of een overlijden? Dan kan je dat melden aan het Fonds voor de Medische Ongevallen. Die organisatie onderzoekt wat er is misgelopen, wie er aansprakelijk is, geeft je advies en kijkt mee of je een schadevergoeding kunt krijgen. Het fonds kan ook helpen wanneer niemand aansprakelijk is, bijvoorbeeld bij een medisch ongeval dat niet vermeden kon worden. 

Veelgestelde vragen

Twijfel je over de toepassing van je rechten als patiënt in de praktijk? Hieronder vind je een aantal veelgestelde vragen. Misschien vind je hier wel je antwoord. (Opgelet: dit is geen juridisch of medisch advies. Laat je voor jouw specifieke situatie altijd bijstaan door de ombudsdienst of een advocaat.)

Over het recht op keuzevrijheid:

“Mag ik een tweede mening vragen als ik twijfel over mijn diagnose?”

Ja, dat mag. Het is zelfs een wettelijk recht. Je hoeft dus niet bang te zijn om het openlijk te zeggen tegen je arts. Je mag ook rechtstreeks naar een andere dokter gaan en diens opinie vragen over je diagnose of behandeling. Opgelet: die tweede opinie kan wel extra kosten met zich meebrengen. Vraag hierover meer informatie bij je ziekenfonds of verzekering. 

“Mag ik kiezen in welk ziekenhuis ik opgenomen word?”

Ja, je mag zelf kiezen naar welk ziekenhuis je gaat, zolang het praktisch mogelijk is. Hier zijn enkele factoren om rekening mee te houden: 

• Het ziekenhuis moet de zorgen kunnen aanbieden die jij nodig hebt en er moet plaats zijn. 
• Als je door een bepaalde specialist behandeld wil worden, moet je ook naar het ziekenhuis gaan waar die arts werkt. 
• Bij een spoedopname kan je niet kiezen: dan brengt de ambulance je naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis of naar een ziekenhuis dat gespecialiseerd is in je verwondingen. Je kan achteraf wel een overplaatsing aanvragen, als je gezondheid het toelaat om vervoerd te worden.
  

Over het recht op privacy:

“Mag mijn werkgever mijn medische voorgeschiedenis kennen?”

Nee. Je werkgever mag je medische gegevens nooit inzien. Gezondheidsinformatie valt onder het beroepsgeheim en de privacywetgeving. Alleen de arbeidsgeneesheer mag medische gegevens verwerken, maar zelfs die mag geen diagnoses of details doorgeven aan je werkgever. Hij of zij mag enkel melden of je geschikt bent om het beroep uit te voeren, niet waarom.

“Mag ik medische informatie laten verzwijgen voor mijn familie?”

Ja. Jij bepaalt zelf wie jouw medische informatie mag kennen. Je arts heeft beroepsgeheim en mag niets doorvertellen zonder jouw toestemming. Wil je niet dat je familie bepaalde informatie krijgt, dan mag je dat gerust zeggen tegen je arts. Alleen in heel uitzonderlijke situaties (bijvoorbeeld wanneer er ernstig gevaar is voor jezelf of anderen) mag een arts afwijken van dat beroepsgeheim.

Over het recht op inspraak:

“Mag ik me verzetten tegen de behandeling die de arts aanraadt?”

Ja. Je beslist zelf welke behandeling je aanvaardt of weigert. Je arts moet je duidelijke informatie geven over de voordelen, risico’s en gevolgen. Daarna maak jij je keuze. Je arts moet je beslissing respecteren, ook als hij of zij het er niet mee eens is. Je mag ook op elk moment van gedachte veranderen.

Over het recht op klacht neerleggen:

“Wat als ik het niet eens ben met mijn ziekenhuisfactuur?”

Kijk je ziekenhuisfactuur goed na. Kloppen er bedragen niet of begrijp je bepaalde kosten niet? Neem dan eerst contact op met de facturatiedienst van het ziekenhuis. Geraak je er samen niet uit? Dan kan je een klacht indienen bij de ombudsdienst van dat ziekenhuis.

Over het recht op kwaliteitsvolle zorg:

“Is een patiëntenstop wettelijk? Mag een huisarts mij weigeren?”

Een patiëntenstop is niet verboden. Huisartsen mogen beslissen om geen nieuwe patiënten aan te nemen als ze overbelast zijn, omdat anders de kwaliteit van de zorg erop achteruit gaat. De arts moet je hierover wel informeren en je zo goed mogelijk doorverwijzen naar een collega. 

Meer informatie over je rechten als patiënt

Voor meer informatie over je rechten als patiënt kan je ook eens een kijkje nemen op de website van het Vlaams Patiëntenplatform. Je ziet: je staat er niet alleen voor!