AI wordt stilaan een normaal deel van ons leven, net zoals het internet en smartphones. Maar wat betekent dat voor de zorg? Kan AI daar de tekorten wegwerken? Of blijft de zorg 100% mensenwerk?

De zorg heeft handen tekort

Op de lijst van de knelpuntberoepen in Vlaanderen staan heel wat zorgberoepen, zoals verpleegkundigen, zorgkundigen, ergotherapeuten binnen woonzorgcentra en kinesitherapeuten in de ouderenzorg. Sommige mensen vragen zich af: als AI een deel van dat werk kan verlichten, blijft er dan meer tijd over voor het menselijke aspect? Dat is wat wetenschappers nu proberen uit te zoeken.

Wat verstaan we onder AI?

Belangrijk om te weten: niet alle technologie is per definitie artificiële intelligentie. En AI ziet er ook niet altijd uit als een robot. We spreken over AI als computers taken uitvoeren waarvoor normaal menselijke intelligentie nodig is, zoals patronen herkennen, taal verwerken of voorspellingen doen. Je afstandsbediening is geen AI. Maar wel het Netflix-algoritme dat voorspelt welk programma jij hierna zou willen zien. Of de gezichtsvergrendeling op je smartphone die ziet dat jij het bent.

Valdetectie in woonzorgcentra

Een voorbeeld van waar AI een verschil zou kunnen maken, is in de ouderenzorg. Sommige Vlaamse woonzorgcentra hebben nu al valdetectiesensoren die proberen te herkennen of een bewoner gevallen is. Die technologie kan de medewerkers sneller waarschuwen zodat niemand lang op de grond blijft liggen. Uiteraard is er nog altijd een mens nodig om te gaan kijken en hulp te bieden.

Anonieme beelden van een valdetectielamp (bron: vrtnws)

AI om langer thuis te blijven wonen

Er zijn ook al mantelzorgers die experimenteren met bewegingssensoren. Die kunnen bijvoorbeeld registreren of iemand ‘s ochtends zoals gewoonlijk in de keuken is gekomen of langer dan anders in de badkamer blijft. Als je die sensoren koppelt aan een alarmcentrale of de telefoon van een familielid, kan men sneller ingrijpen wanneer er iets mis is. 

Planning voor de thuisverpleging

Ook de thuisverpleging kan baat hebben bij AI. Denk maar aan het opmaken van een planning: je moet rekening houden met de beschikbare medewerkers, de afstand, de uurroosters en meer. AI kan daarbij helpen, omdat het snel gegevens en combinaties kan vergelijken en een voorstel kan uitwerken. Toch zijn er ook factoren die alleen een mens goed aanvoelt, zoals hoe belangrijk een vertrouwd gezicht is voor die ene cliënt of tussen welke mensen het niet echt klikt.

Hulp bij data en rapporten

Een grote winst zit ook in het verlagen van de administratieve last. De diensten Reumatologie en Nefrologie in de ziekenhuizen van ZAS gebruiken bijvoorbeeld nu al AI om doktersverslagen om te zetten in eenvoudige taal. Patiënten krijgen naast het originele verslag ook een eenvoudige samenvatting en een verklaring van moeilijke woorden. Het verslag vervangt het gesprek met de arts niet, maar voorziet extra uitleg om de drempel tussen arts en patiënt te verlagen.

Sommige ziekenhuizen gebruiken AI om medische termen uit te leggen aan patiënten.  

Een robot tegen eenzaamheid

Er zijn ook onderzoeksprojecten die testen of praatrobots eenzaamheid bij ouderen zouden kunnen verminderen. Robot Ameca kan bijvoorbeeld al laagdrempelige gesprekken voeren. De eerste indruk bij de deelnemers aan het onderzoek was overwegend positief, al heeft de technologie nog moeite met dialecten, stiltes en indirecte uitdrukkingen. Uit het onderzoek kon niet worden aangetoond dat de robot ook echt het gevoel van eenzaamheid vermindert.

Robot Ameca kan al laagdrempelige gesprekken voeren.

Wat kan AI al goed?

De kans is groot dat AI in het begin vooral repetitieve taken zal overnemen die een laag risico inhouden en waarover duidelijke afspraken gemaakt kunnen worden. Denk maar aan het genereren van rapporten, het analyseren van resultaten en het rangschikken van informatie. AI kan ook snel relevante info vinden in grote hoeveelheden data, wat in een versnipperd zorglandschap als dat van België geen overbodige luxe is. 

Wat kan AI (nog) niet?

Maar zorg is meer dan de juiste handelingen uitvoeren op het juiste moment. Het gaat ook om nabijheid, vertrouwen opbouwen en aanvoelen wat iemand zegt (of net niet zegt). Een ervaren zorgverlener pikt signalen op die je aan een machine niet kan uitleggen. Beslissingen over zorg zijn ook niet altijd rationeel. Soms is een correct medisch advies toch ondergeschikt aan wat iemand zelf graag wil.

Wat zijn de risico’s van AI in de zorg?

Bij elke nieuwe ontwikkeling komen er naast voordelen ook altijd onbedoelde nadelen. Mensen die niet digitaal geletterd zijn, kunnen uit de boot vallen als alles tegenwoordig via technologie gebeurt. Een ander gevaar is dat we steeds meer data gaan verzamelen. We mogen het belang van privacy en waardigheid niet uit het oog verliezen. Bovendien is er altijd een risico wanneer je AI autonoom beslissingen laat nemen. Want het zou wel eens anders kunnen reageren dan de bedoeling was. 

Hoe goed zijn we beschermd?

Gelukkig is de Europese Unie een pionier op het vlak van de bescherming van de menselijke waarden in het kader van AI. De Europese AI Act legt vast wat kan en wat niet. Hoe groter het risico, hoe strenger de verplichtingen zijn. Onaanvaardbare toepassingen die een bedreiging vormen voor de veiligheid, fundamentele rechten en menselijke waardigheid zijn in Europa verboden. 

Wat brengt de toekomst?

AI heeft het potentieel om de werklast te verminderen, vooral op het vlak van administratie en eenvoudige ondersteunende taken. Maar wat de zorg zo uniek maakt, is net de mens. AI kan empathische taal nabootsen, maar voelt zelf geen empathie. Het heeft ook geen moreel kompas. Er zal dus waarschijnlijk altijd een mens nodig zijn om de regie te behouden over het hulpverleningstraject.

En wat met die tekorten in de zorg?

Een bezorgdheid is dat de tijd die vrijkomt door AI niet wordt gebruikt om meer menselijke zorg te bieden, maar juist om nog meer te besparen. Als gewonnen minuten meteen worden opgevuld met andere taken, zal niemand er beter van worden. De tijd zal dus moeten uitwijzen welke rol AI uiteindelijk krijgt. Want zo goed als mensen zijn in de zorg, zo slecht zijn we in het voorspellen van onze eigen toekomst.

Over mij

Met Attent Services informeer ik mensen over hoe ze de regie kunnen behouden over hun eigen gezondheid en leven. Of je nu graag zorg aan huis krijgt, een andere woonvorm zoekt of iemand zoekt om je nalatenschap te regelen: ik denk met je mee en breng je met de juiste mensen in contact. 

Meer weten?

Lees je graag meer artikelen over wat er leeft in de zorg? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief van Attent Services. Dan krijg je de volgende edities vanzelf in je inbox.